علم باغبانی ، ظرافت های بی شماری دارد که یکی از آن ها هنری است با نام بونسای (Bonsai) اگر تا به حال یکی از این گیاهان را دیده باشید حتماً مجذوب و شیفته این هنر مینیاتوری شده اید .

چینی ها اولین کسانی بودند که بیش از هزار سال پیش در زمینه بونسای فعالیت می کردند . آن ها گیاهان خود را به شکل اژدها و یا پرندگان مختلف تربیت کرده بودند و افسانه های فراوانی نیز درباره آن ها ساخته بودند . بونسای چینی در سال های 1333-1185 با مذهب ذن بوداییسم به کشور ژاپن معرفی شد ژاپنی ها نیز باورهای قومی قدیمی خود را با فلسفه ای غربی – که می گوید بین انسان ، روح و طبیعت هماهنگی وجود دارد ترکیب کردند و مفهومی جدید ازبونسای را برای خود به وجود آوردند . این هنر سال های سال نزد ژاپنی ها حفظ شد تا این که پس از رفع انزوای جهانی ژاپن و برقراری ارتباط با دیگر کشورها بونسای از سوی توریست ها به سرتاسر جهان معرفی شد . هم اینک بونسای توانسته است خود را با سنت ها و فرهنگ های مختلف کشورها وقف دهد و تغییر شکل های جالبی به دست آورد . باید بدانید گیاهانی که به شیوه بونسای پرورش می یابند به طور ژنتیکی پاکوتاه و مینیاتوری نیستند . بلکه هنرمندان این رشته با شیوه ای کاملاً علمی و نه ظالمانه آن ها را تربیت می کنند و پاکوتاه نگه می دارند یک بونسای می تواند از بذر یا قلمه ای که از درختان جوان گرفته می شود به وجود آید و یا این که درختی را که به طور طبیعی پاکوتاه است ، در گلدان های مخصوص بونسای که ظرف هایی کم عمق و نسبتاً کوچک هستند نشاء می کنند ، اکثر گیاهان بونسای ارتفاعی بین 5 سانتی متر تا 1 متر دارند و با هرس به موقع سرشاخه ها و ریشه ها ونیز تعویض متناوب گلدان و یا حذف رشد جدید گیاه و همچنین به وسیله سیم کشی شاخه ها و تنه می توان یک گیاه رابه شیوه بونسای تربیت کرد .

هنرمندان این رشته هیچگاه برای کارشان ازطبیعت نسخه برداری نمی کنند ، بلکه ذات هنری خود را به کار می بندند و آن گونه که خود می خواهند با مهارت هرچه تمام تر گیاهان مورد نظر را تربیت می کنند گرچه بونسای سرگرمی گران قیمتی نیست . اما کاری است که نیاز به وقت فراوان ، مراقبت های زیاد ، مهارت و حس تحمل پذیری سختی ها دارد . ممکن است در بدو کار موفق نشوید ، اما هرگز عقب نشینی نکنید . به یاد داشته باشید که حرفه ای های ژاپن نیز در ابتدای امر مبتدی بوده اند و مطمئناً سهم خود  را از سعی و خطا داشته اند . 5 سبک اصلی در بونسای وجود دارد . که عبارتند از : عمودی رسمی ، عمودی غیررسمی ، اریب ( یا کج شده به وسیله باد ) . نیمه آبشاری و آبشاری که هر یک از این سبک ها زیبایی و وقار خود را دارد .

ژاپنی ها بیشتر از واریته های کاج ، آزالر ، کاملیا ، بامبو و آلو برای بونسای استفاده می کنند . اما تقریباً می توان گفت هر گیاهی را صرف نظر از نحوه پرورش یافتنش در طبیعیت می توان به شیوه بونسای کشت کرد . در این میان کاملیا نارون قرمز ، نارون چینی ، انار پا کوتاه ، فیکوس ، گل آویز ، کاج سیاه ژاپنی ، افرای ژاپنی ، سرو کوهی ، آزاله و ماگنولیا و ... مناسب ترین گیاهان برای این حرفه هستند .

q      مراقبت های لازم

توجه کنید گیاهان بونسای را باید در فضای باز پرورش دهید و تنها 2 یا 3 روز در هر ماه می توانید آن ها را به درون منزل بیاورید و از زیبایی آن ها بهره مند شوید . البته در این صورت باید به طور مرتب روی گیاه با اسپری آب بپاشید ، تا رطوبت محیط آن تامین شود . محلی که گیاه خود را قرار می دهید باید از تابش نور مستقیم خورشید حفظ باشد و تهویه و رطوبت نسبی مطلوبی داشته باشد بهترین کار این است که ببینید گیاه شما در طبیعت چگونه رشد می کند و محیط رشد آن چه شرایطی دارد .

آبیاری: مرتباً سطح رطوبت خاک را اندازه گیری کنید و پیش از خشک شدن کامل خاک آن را آبیاری کنید . در تابستان هر 2 تا 3 روز در هفته و یا به طور روزانه باید به گیاه آب دهید . ولی در زمستان هفته ای یک بار کافی به نظر می رسد بهترین راه استفاده از سیستم آبیاری قطره ای است .

کوددهی : برای حفظ سلامت گیاه خود باید در زمان های خاص با کودی مناسب گیاهتان را تغذیه کنید . رایج ترین شکل کودها ، قرص هایی هستند مانند Osmocote  که مواد غذایی را به آرامی آزاد می کنند و در دسترس گیاه قرار می دهند . اگر می خواهید اثر کود سریع تر بروز کند بهتر است از پودرهای قابل حل در آب و یا کودهای مایع بهره بگیرید . 3 عنصر اصلی موجود دراغلب کودهای شیمیایی نیتروژن (N) ، فسفر (P) ، پتاسیم (S) است . نیتروژن عنصر اصلی برای رشد برگ ها و ساقه هاست و مصرف بیش از حد آن سبب زبادتر شدن رویش گیاهان می شود که این برای یک بونسای اصلاً مطلوب نیست . فسفر برای رشد ریشه ها و جوانه های جدید و مقاومت در برابر بیماری ها و شرایط نامناسب زمستان به کار می رود و پتاسیم نیز برای گلدهی و میوه دهی استفاده می شود . معمولاً برای گیاهان بونسای کوددهی را از اوایل بهار تا اواخر پاییز با کودی متعادل که نیتروژن آن کم است انجام می دهند.

تعویض گلدان : گلدان بونسای های کوچک و جوان را هر 1 ، 3 سال یک بار و بزرگ ترها را زودتر باید عوض کرد . در این صورت ازخاک غنی تری استفاده می شود و هم ریشه ها را می توان هرس کرد .

برای این که متوجه شوید چه وقتی مناسب تعویض گلدان می باشد ، باید هنگام آبیاری دقت کنید اگر مدت زیادی طول بکشد که آب از ته گلدان خارج شود و یا تجمع ریشه ها در اطراف گیاه بسیار بالا باشد ، بهترین زمان است به وسیله یک چاقوی تیز ابتدا ریشه های قدیمی وکلفت و قهوه ای رنگ را ببرید و سپس ریشه های نازکتری را که از زیر گلدان آویزان شده اند به قدری کوتاه کنید که حجم ریشه ها مناسب جا گرفتن در گلدان شود . پس از تعویض گلدان نباید به آن کود بدهید ، زیرا  سبب سوختگی و وارد آمدن استرس به گیاه می شود در ضمن برای برقراری تعادل بین ریشه ها و شاخه ها باید پس از هرس ریشه ها مقداری از شاخه ها را نیز هرس کنید . در نظر داشته باشید حجم ریشه ها با حجمی ازگیاه که بالای خاک قرار دارد ، برابر است پس باید گیاهتان را به اندازه حجم جدید ریشه ها هرس کنید .

خاک : بهتر است ابتدا از مخلوط های خاک آماده مخصوص بونسای استفاده کنید تا این که کم کم خودتان بتوانید بهترین مخلوط خاک را برای گیاهان به دست آورید . این خاک های آماده نسبت به خاک های گلدانی دیگر از کود کمتری برخوردارند و راحت تر زهکشی می شوند . خودتان نیز می توانید با مخلوط کردن یک قسمت خاک سومی 2 قسمت پیت ماس و 2 قسمت سنگ ریزه گرانیتی چنین خاکی را بسازید .

هرس : هرس کردن جزو اصلی و اساسی برای گیاهی است که می خواهید به شیوه بونسای پرورش دهید . اغلب این طور عمل می کنند که رشدهای جدید گیاه را در طول فصل رشد آن برای حفظ شکل بونسای هرس می کنند ، در حالی که هرس رشد های قدیمی گیاه یعنی قسمت های چوبی تر را اواسط پاییز انجام می دهند .

برای بعضی گیاهان نیز هرس برگ انجام می شود مثلاً برای افرا که گیاهی خزان دار است در اواسط تابستان 60 تا 90 درصد برگ ها را قطع می کنند و بقیه رابرای تامین انرژی درخت روی آن باقی می گذارند .

سیم کشی گیاه : الزاماً این طور نیست که تمامی گیاهان بونسای را به وسیله سیم شکل بدهند .بلکه بعضی از آن ها حتی بدون این کار و تنها به وسیله هرسی مناسب شکل دلخواه را به دست می آورند . برعکس آنچه اکثر مردم فکر می کنند این کار برای کوچک نگه داشتن گیاه انجام نمی شود بلکه تنها برای حالت دادن به شاخ ها صورت می گیرد برای این کار نیز باید از پیچ و خم های طبیعی هر درخت تقلید کرد سیم های مسی یا آلومینومی به نحوی که به شاخه ها یا جوانه های گیاه آسیبی وارد نکنند ، برای این عمل استفاده می شوند . در ضمن ،یک روز پیش از سیم کشی نباید به گیاهان آب بدهید . به مدت دو هفته پس از این کار نیز گیاهان را در سایه بگذارید . در صورت عایت تمامی موارد بالا می توانید گیاهی باشکل دلخواه وبه شیوه بونسای تربیت کنید به این ترتیب ملاحظه می کنید که هنر بونسای یک سرگرمی خوب برای افزایش اطلاعات ما درباره گیاهان و نیز همراهی با طبیعت و راهی برای افزودن ارتقای کیفیت باغ های ماست .

آدرس سایت های اینترنتی

آدرس گروه زیست شناسی اسلامشهر

Zist84.blogfa.com

آدرس سایت دبیرخانه زیست شناسی کشوری استان مازندران

www.free biology.persianblog.com

www.freebiology.blogfa.com

Email:freebiology@yahoo.com

Email:freebiology@gmail.com

آدرس پست الکترونیکی گروه زیست شناسی سازمان

Email:biology@teo.ri

آدرس سایت دبیرخانه زیست شناسی کرج 3

www.zistkaraj3.persianblog.com

آدرس سایت شبکه اطلاع رسانی اداره قرچک

www.gharchak.edu.r

پست الکترونیک منطقه دماوند

Email:info@dedu.ir

آدرس سایت ناحیه 1 کرج

www.btg.blogfa.com

Email:bug1k@yahoo.com

پست الکترونیک ناحیه 2 کرج

Email:zist2@yahoo.com

به اطلاع کلیه همکاران می رساند ، گروه زیست شناسی این اداره در نظر دارد که

 نشریه ای تخصصی

به صورت    فصلنامه   منتشر نماید ، لذا از علاقمندانی که قصد همکاری با این نشریه را دارند خواهشمند است مطالب و مقالات خود را به گروه های آموزشی ارسال نمایند ، در ضمن به مقالات چاپ شده در نشریه ، امتیاز تألیفات تعلق می گیرد .

 مـوضوع : فراخوان مقاله

به اطلاع کلیه همکاران می رساند ، گروه زیست شناسی این اداره در نظر دارد که

 نشریه ای تخصصی

به صورت    فصلنامه   منتشر نماید ، لذا از علاقمندانی که قصد همکاری با این نشریه را دارند خواهشمند است مطالب و مقالات خود را به گروه های آموزشی ارسال نمایند ، در ضمن به مقالات چاپ شده در نشریه ، امتیاز تألیفات تعلق می گیرد .

مدیریت آموزش و پرورش شهرستان اسلامشهر

گروه های آموزشی متوسطه

گروه درسی زیست شناسی